Op deze pagina zijn alle toen & nu foto's te zien die tot op heden in De Stad Amersfoort zijn verschenen. Benieuwd naar meer toen & nu foto's van Amersfoort? Bestel dan het Amersfoort Toen & Nu boek op deze website onder de pagina 'Boek'.

 

Het Plantsoen/de Stadsring

Vooral 's zomers was het een fraai beeld: het plantsoen van Amersfoort. Het plantsoen werd omstreeks 1840 aangelegd naar ontwerp van de bekende (tuin)architecten Zocher en Van Lunteren nadat de vervallen en niet meer functionele stadsmuur gesloopt was. De architectuur van het plantsoen was gebaseerd op de Engelse landschapsstijl en werd gekenmerkt door fraaie bomen, slingerende paden en mooie doorkijkjes. Vooral het stuk tussen de Arnhemsebrug en de Utrechtsebrug, te zien op deze pagina was erg fraai. De weg die op dit punt langs de gracht liep werd 't Laantje of het Beukenlaantje genoemd en werd gekenmerkt door de hoge bomen en fraaie herenhuizen. Wat direct in het oog springt is de muziektent met het slingerende pad erlangs. De muziektent behoorde bij Sociëteit Amicitia en werd in 1891 gebouwd als vervanger van een eerdere muziektent die minder diep in het plantsoen lag. In de muziektent traden vooral militairen op die hier gratis concerten gaven. In 1956 werd dit van het plantsoen gedempt voor de aanleg van de Stadsring.

Villa Gretha

Begin 1900 trof men op de hoek van de Asterstraat en de Soesterweg deze opvallende villa aan met de naam ‘Gretha’. Het huis is in 1907 gebouwd voor projectontwikkelaar Johan G.F. van Achterbergh naar ontwerp van Van Achterbergh’s neef, Piet van Achterbergh. Voor villa Gretha liet de architect zich inspireren door de in Nederland weinig gebouwde 19e eeuwse Victoriaanse villa’s uit Engeland en Amerika. Destijds opvallend is dat het huis gebouwd is zonder koetshuis, maar met een 'automobielgarage'. Dit komt omdat de bewoner als één van de eerste Nederlanders eind 1800 al een auto had. Toen in 1914 vele Belgische vluchtelingen naar Nederland kwamen, stelde Van Achterbergh zijn villa beschikbaar aan de vluchtelingen en verhuisde hij zelf naar Amsterdam. In 1930 kwam de directeur van de tegenovergelegen Noack fabriek in het huis te wonen en werd de naam veranderd naar 'Villa Rozenhof'. In 1938 werd de villa gesloopt om plaats te maken voor een rij gezinswoningen meer passend in de bloemenbuurt.

De Utrechtseweg

Hier zien we de nog grotendeels onverharde Utrechtseweg in de zomer van 1910. We staan aan het begin van de transformatie van de oude zandweg richting Utrecht naar een statige laan met villa’s voor de welgestelden die het later werd. De woningen die we tegenwoordig aan de weg vinden waren in 1910 veelal nog niet gebouwd en het meest in het oog springende, was de rij dicht op elkaar geplaatste bomen die ’s zomers als een groene koepel over de weg vielen. Geheel links zien we een deel van de twee onder één kap Utrechtseweg 114/116. Even verderop zien we het pas gebouwde vrijstaande huis aan de Utrechtseweg 118, destijds nog niet grenzend aan de Bilderdijklaan die enkele jaren later aangelegd zou worden. Omstreeks tien jaar na het maken van deze foto werd de weg geheel verhard en tussen 1910 en 1930 werden de meeste woningen die we op de nieuwe foto zien gebouwd. Nog altijd is de Utrechtseweg erg groen, maar de imposante rij bomen van vroeger is al enige jaren weg.

De Willem III kazerne

Een imposant gebouw was het, de Willem III kazerne aan de Heiligenbergerweg. Aan het einde van de 19e eeuw was Amersfoort door zijn centrale ligging en goede bereikbaarheid aangewezen tot garnizoensstad wat de bouw van meerdere kazernes en een militair hospitaal tot gevolg had. De in 1883 gebouwde Prins Willem III kazerne was bestemd voor de Bereden Wapens, een onderdeel van de krijgsmacht dat zich oorspronkelijk te paard verplaatste. Denk hierbij aan de cavalerie, de marechaussee en de artillerie. Op het terrein stonden naast de kazerne ook diverse andere gebouwen, waaronder een rijschool en woningen. In 1937 werd het kazernegebouw gerenoveerd waarna het nog jaren dienst heeft gedaan. Eind jaren 70 vertrokken de militairen voor een groot deel uit Amersfoort en na vele discussies werd uiteindelijk besloten om de fraaie Willem III kazerne in 1978 te slopen. Hierna werden op het terrein gezinswoningen woningen gebouwd, de buurt werd hierbij 'Willem III' genoemd als verwijzing naar de kazerne. Alleen in de Cavaleriestraat staan nog huizen die vroeger bij de kazerne hoorden.

 

De Leusderweg

In de loop der jaren is de Leusderweg veranderd van een zandpad richting het dorp Oud Leusden met her en der huizen en een molen, in een drukke winkelstraat. De eerste huizen waren vooral boerderijen, maar geleidelijk werd het meer een woonstraat door de bouw van rijtjeshuizen aan het begin van de 20e eeuw. In 1925 is de weg verhard en ontstonden de eerste winkels. In de jaren 30 nam het aantal winkels behoorlijk toe met de bouw van nieuwe woon/ winkelhuizen. De molen die we rechts zien was eigendom van Jan Nefkens en stond bekend onder de naam ‘De Gunst’. Naast de molen troffen we een rijwielbaan aan waar Nefkens mensen leerde fietsen. In 1914 is de molen afgebroken en verplaatst naar het Drentse Sleen waar de molen nog altijd staat onder de naam ‘De Hoop’. De buurt die we vinden rondom de molen werd lange tijd ook wel de Molenbuurt genoemd. Het pand rechts aan de Leusderweg 158 (Blokker) werd eind jaren 50 gebouwd als N.V. Auto Centrale Amersfoort met beneden een grote showroom.

 

De Hendrik van Viandenstraat

Op deze foto is wederom te zien hoe de rustige beek rond de oude binnenstad is veranderd in een drukke weg. De grote witte villa met de toren die we links zien is gebouwd omstreeks 1900. Aan de rechterkant zien we nog een grote vrijstaande villa: Hendrik van Viandenstraat 1, gebouwd in dezelfde tijd als de witte villa. Beide kenmerkende panden zijn gesloopt in 1977 waarna er kantoren op de plek gebouwd zijn. De Hendrik van Viandenstraat in het verlengde van de foto is in 1901 aangelegd. De straat is hierbij vernoemd naar bisschop Hendrik van Vianden die Amersfoort in 1259 stadsrechten gaf. In de straat treffen we al ruim honderd jaar geschakelde herenhuizen waarvan een groot deel tegenwoordig op de begane grond een winkelpui hebben. Oorspronkelijk hadden de herenhuizen allen een eigen voortuin en stond de straat vol met hoge bomen. De tuinen zijn in 1959 verdwenen bij een wegverbreding maar tijdens de reconstructie van de straat in 2020 hebben een aantal particulieren weer een kleine voortuin aangelegd.

 

De Utrechtsestraat

We staan op deze foto midden jaren 20 in de Utrechtsestraat richting de Utrechtseweg. De particuliere voortuinen en stoepen zijn kort geleden weggehaald en er is een modern trottoir aangelegd. Geheel links, op nummer 4 treffen we een kapper aan in een pand wat we hier nog altijd vinden, zij het zonder pleisterlaag tegenwoordig. Het buurpand, tegenwoordig de Vodafoonwinkel zou ongeveer tien jaar later een geheel nieuwe gevel krijgen. Tevens moest de keien straat midden jaren 30 wijken voor een asfaltweg, enkele jaren na de asfaltering van de Langestraat om zo geschikt te worden voor het snelverkeer. Opvallend is de elektrische straatverlichting die tussen de gebouwen aan kabels en katrollen hing, iets wat nog vele jaren zo zou blijven. Tevens zien we dat de grote winkelpanden van de HEMA en de V&D ontbreken op de oude foto, op de plaats van de V&D stond een logement met een benzinepomp ervoor. De HEMA zou pas vele decennia later gebouwd worden op de plek van kleine woon/winkelpanden.

 

Het oude politiebureau

In de oorlog werd nauwelijks gebouwd. Een uitzondering hierop was het politiebureau, gebouwd tussen 1940 en 1942 aan het voormalig plantsoen. Het was het tweede ‘echte’ politiebureau van Amersfoort na het in 1900 gebouwde bureau aan de Utrechtsestraat. Het gebouw werd in 1938 ontworpen door de bekende stadsarchitect C.B. van der Tak nadat het politiebureau aan de Utrechtsestraat al jaren te klein was. Het gebouw is een typisch voorbeeld van de architectuurstroming ‘Delftse School’, een stijl die haar ontwerpen op een moderne manier traditioneel bouwde. Niet iedereen was blij met het ontwerp: het gebouw zou te veel op een kerk lijken. Ondanks dat het grote monumentale gebouw werd gebouwd voor 50 jaar, opende in 1977 een nieuw politiebureau op de plek waar het huidige politiebureau nog altijd staat. In 1978 brandde het gebouw uit 1942 deels af waarna het gesloopt werd. Op de plek waar ooit het monumentale pand stond werd later een kantoor gebouwd.Klik hier om een tekst te typen.

Hotel Monopole

Tussen 1906 en 1978 vonden we aan het stationsplein Hotel Monopole. Het hotel werd op 17 februari 1906 geopend met aanvankelijk de naam 'Bellevue'. Toen het pand in 1909 een nieuwe eigenaar kreeg werd de naam gewijzigd in 'Monopole'. De grote serre die we op de foto zien is later aangebouwd. Oorspronkelijk had het hotel twee overdekte terrassen met balkons hierboven. Omstreeks 1920 zijn deze overkappingen dichtgemaakt en enkele jaren later is ook de ingang bij de uitbouw getrokken. In deze serre was het restaurant gehuisvest. In 1969 werd het hotel gesloten waarna de oude kamers werden gebruikt als vergaderzalen. Tevens is het pand in zijn laatste jaren gekraakt geweest. Ondanks protesten is het fraaie pand in 1978 gesloopt en vervangen door het gebouw wat we hier tegenwoordig aantreffen. Ook in het huidige pand treffen we op de begane grond een restaurant aan: restaurant De Overburen.

De Mannenzaal

Op deze foto zien we het gebouw wat velen kennen als de Mannenzaal. Oorspronkelijk was de Mannenzaal slechts een onderdeel van een veel groter complex wat in gebruik was als het Sint Pieters en Bloklands Gasthuis. Het gebouw en het Gasthuis vinden hun oorsprong in 1390; in dat jaar werd het Sint Pieters Gasthuis opgericht in het gebouw aan de Westsingel. Het gebouw bestond uit een mannenzaal, een vrouwenzaal en een kapel en bood onderdak aan arme en/of zieken. Vele eeuwen later, in 1804, fuseerde het Gasthuis met het gasthuis van Wouter Bloklands uit de Langestraat. In 1907 was het middeleeuwse gebouw dusdanig verouderd dat er of een grote renovatie moest plaatsvinden of een nieuwe pand gebouwd moest worden. Er is gekozen voor nieuwbouw iets verderop aan Achter Davidshof en het oude gebouw zou hierbij gesloopt worden. Door inspanningen van Pierre Cuypers kon echter een deel van het complex gespaard blijven: de kapel en de mannenzaal. Dit deel werd na de bouw van het nieuwe complex ingrijpend gerestaureerd.

Groot Tinnenburg

Door velen wordt Groot Tinnenburg gezien als één van de oudste (muur)huizen in Amersfoort met zijn middeleeuwse uiterlijk. Dit 15e-eeuwse voorkomen is echter pas in 1942 ontstaan na een uitgebreide restauratie. Vóór deze restauratie waren de gevels jarenlang verscholen achter een laag stucwerk, aangebracht in de 19e eeuw. Ook de kruiskozijnen met herkenbare rode luiken zijn bij deze restauratie in de plaats gekomen van de Franse schuiframen die het huis nog altijd aan de achterzijde heeft. Tinnenburg, voor het eerst vermeld in 1414 als Tynnenborch, maakte oorspronkelijk deel uit van de eerste stadsmuur waarvan de bouw begon rond 1300. Vermoedelijk werden eind 1300 twee huizen in de muur gebouwd; Tinnenburg en Rommelenburg (Muurhuizen 21-23, gesloopt in 1848). Tussen de twee huizen bevond zich een waterpoort waarvan de aanzet nog te zien is in de rechterzijgevel van Tinnenburg. De bogen in de voorgevel van het huis zijn nog restanten van de oude stadsmuur.

De Bosch Kemperlaan

De Bosch Kemperlaan werd net als vele andere lanen op de berg aangelegd begin 1900. Aanvankelijk had de straat als naam ‘Van Campenlaan’ maar op 27 januari 1914 werd de naam gewijzigd in Prinses Julianalaan. Op last van de Duitsers werd deze naam in WO II gewijzigd in Bosch Kemperlaan, vernoemd naar Christina de Bosch Kemper die in haar woonhuis aan de Snouckaertlaan een internaat had waar meisjes kosteloos werden opgeleid tot onderwijzeres of huishoudelijke hulp. Het huis met de toren rechts heeft als adres Johan van Oldenbarneveltlaan 2 en werd gebouwd in 1902. De toren is in de loop der jaren verdwenen maar in 2006 werd een nieuw exemplaar geplaatst naar het oude voorbeeld. Geheel links zien we een deel van villa Mezzo Monte. Dit huis werd in 1900 gebouwd en werd aanvankelijk verhuurd aan onderwijsinstituut Dalhuisen. In 1901 werd de villa gesplitst in twee huizen, Regentesselaan 2 en Prinses Marielaan 1. In de Tweede Wereldoorlog plaatsten de Duitsers in veroverde Nederlandse steden Ortskommandanten. In Amersfoort kwam deze te wonen in villa Mezzo Monte.

 

De Bisschopsweg

Op deze foto zien we de Bisschopsweg richting de Hendrik van Viandenstraat. We staan op de oorspronkelijke betonnen brug die hier tot het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft gelegen. In 1929 werd de brug gebouwd waarmee de Bisschopsweg verlengd werd tot aan de Heiligenbergerweg. Op 22 april 1945 werd de brug, vlak voor de bevrijding, verwoest door een bom van de Duitsers. Bij deze aanslag werd ook de twee-onder-een-kapwoning die we geheel rechts zien met de grond gelijk gemaakt. De dubbele woning die we tegenwoordig op deze plek aantreffen is gebouwd in 1954 in een typische wederopbouwarchitectuur. De gebombardeerde brug werd tijdelijk vervangen door een stalen baileybrug uit Engeland die de naam Irenebrug kreeg. Op 22 november 1948 werd de tijdelijke brug vervangen door een nieuwe brug met dit keer gemetselde in plaats van betonnen muren. De nieuwe brug was destijds hard nodig omdat de Bisschopsweg voor de aanleg van de Stichtse rotonde en de A28 een belangrijke doorgaande weg was.

Het besneeuwde Plantsoen Zuid

We staan omstreeks 1910 in een besneeuwd Plantsoen Zuid. Wat meteen opvalt, is de muziektent in het plantsoen. De muziektent werd gebouwd in 1897 en in eerste instantie neergezet op de Hof. In 1904 werd de muziektent voor enkele jaren verplaatst naar het Stationsplein, aan het begin van de Koningin Wilhelminalaan. In 1908 kreeg de muziektent zijn derde en laatste plek; in Plantsoen Zuid tegenover de Mariënhof. Het was de tweede muziektent, de andere was te vinden tegenover soceiteit Amicitia. Met de aanleg van de Stadsring tussen 1956 en 1959 werd de muziektent gesloopt. Ook zien we op deze foto nog de gracht op de plek waar tegenwoordig de Stadsring is. De villa geheel links op de foto is gebouwd rond 1900 en afgebroken midden jaren 70. Ook nu, ruim 110 jaar later is Plantsoen Zuid nog altijd een geliefde en fraaie wandelplek.

Het Havik

Op deze foto zien we het Havik richting de Krommestraat rond de eeuwwisseling. In het pand waar we tegenwoordig platenzaak Velvet Music vinden troffen we vroeger een slager aan. Rond 1928 werd het pand ingrijpend verbouwd waarna de huidige gevel is ontstaan. De vroegere functie als slager is nog terug te zien aan de letters op de voorgevel. Op de achtergrond zien we de toren van de Elleboogkerk aan de Langegracht met daarnaast het dak van de bijbehorende pastorie. De toren is op de kerk gebouwd in 1820 en in 1970 afgebroken door de slechte staat ervan. In 1985 is echter een nieuwe toren teruggebouwd. Oudere Amersfoorters zullen zich nog de bloemenmarkten aan het Havik herinneren. Tot 1986 werden deze hier gehouden waarna de markt op last van de brandweer verplaatst moest worden naar een beter te bereiken plek. Het Havik zelf komt voor het eerst voor in 1390, toen nog in gebruik als haven voordat de tweede gracht gegraven was. Het gedeelte werd ook wel de Havenwijk genoemd.

De Vondellaan

De Vondellaan heeft een geschiedenis die al in de 17e eeuw begint. Destijds was het deel wat we nu Vondellaan noemen onderdeel van de Dievenweg, lopend van de Woestijgerweg tot de Galgenberg waar lijken van op de Hof geëxecuteerde criminelen werden opgehangen. Met de aanleg van de Juliana van Stolbergkazerne werd de Dievenweg onderbroken en omstreeks 1900 werd de voorheen doodlopende weg (stoppend bij de galg) met een bocht doorgetrokken tot de Utrechtseweg. Hierbij ontstond de loop van de weg zoals we die nog altijd kennen. In 1915 werd de weg aangelegd zoals we die zien op de oude foto's, een dubbele grindweg met in het midden een groene berm, passend bij het landschappelijke karakter wat de berg kenmerkte. De middenberm met twee gescheiden wegen (vergelijkbaar met de Kapelweg) verdween in de jaren 60 waarna de laan min of meer zijn huidige uiterlijk kreeg. Op de oude foto is het enige wat nog direct herkenbaar is de rietgedekte twee-onder-een-kapwoning, gebouwd begin jaren 20.

De Langestraat

Vele eeuwen is de Langestraat de belangrijkste straat van Amersfoort geweest. Al in de 13e eeuw, toen Amersfoort nog maar pas stadsrechten had, was de Langestraat de belangrijkste doorgaande weg voor onder andere voetgangers en koetsen. Enkele eeuwen later werd de straat verhard met sloopafval en later met keien. Tussen 1923 en 1925 werden de particuliere stoepen opgekocht door de gemeente en werd de Langestraat samen met enkele andere straten geasfalteerd om het reizen per fiets of automobiel comfortabeler te maken. Toen in de tweede helft van de jaren 40 bleek dat het aantal auto’s veel sneller groeide dan verwacht en de binnenstad langzaam volliep met auto’s werd in 1949 besloten om de Stadsring aan te leggen waardoor de Langestraat na vele eeuwen niet meer een belangrijke doorgaande weg was. Nog altijd bleef er veel verkeer door de Langestraat rijden en in 1981 werd de straat autovrij gemaakt waarbij het een voetgangersgebied werd.

De Vermeerstraat

Op deze foto zien we de Vermeerstraat nog in zijn oude gedaante: een smalle en grotendeels onverharde weg. Deze weg, meer een pad, werd tot 1925 de Dorresteinsesteeg genoemd, lopend naar de oude boerderij Dorrestein die we aan de Lockhorsterweg konden vinden. Al in 1569 werd deze steeg genoemd. Begin 1900 werden aan de Dorresteinsesteeg de eerste paar (arbeiders)woningen gebouwd en de huurhuizen die we hier op de foto links zien zijn gebouwd kort na de Eerste Wereldoorlog samen met de Paulus Potterstraat (links op de foto's) en de Jan Steenstraat. Op de achtergrond zien we de Bisschopsweg, de Hendrik van Viandenstraat en op het terrein geheel rechts worden voorbereidingen getroffen voor de bouw van de Rembrandtschool die hier hetzelfde jaar gebouwd zou worden. De eerste bouw aan de Dorresteinsesteeg, inmiddels Vermeerstraat genoemd, vonden we aan de linkerkant. Pas na de reconstructie van de straat midden jaren 30 waarbij de smalle weg een brede, ruim opgezette laan werd verrezen er huizen aan de andere kant.

Het Elisabeth Gast- en Ziekenhuis

Aan de Sint Andriesstraat 5 werd op 8 april 1907 het eerste moderne ziekenhuis van Amersfoort geopend: het Sint Elisabeth Gast- en Ziekenhuis. In 1559 werden door de Broederschap van de Heilige Drievuldigheid weduwen aangesteld als ziekenmoeders om armlastige zieken thuis te verzorgen. In 1578 werd een pand in de Muurhuizen aangekocht waar maximaal drie zieken kunnen worden verzorgd. De financiering vond plaats tijdens een jaarlijkse collecte op Allerzielen, incidentele donaties en uit het beheer van onroerend goed dat is geschonken of aangekocht. In 1881 wijzigt de zorg in het ziekenhuis. Van een binnenmoeder en -vader stapt men over op professionele ziekenzorg. Door de ontwikkelingen in de geneeskunde en de vraag naar een modern ziekenhuis werd in 1906 het pand aan de Sint Andriesstraat gebouwd met plek voor 50 zieken. In 1969 werd het gebouw vervangen voor een nieuw gebouw aan de Ringweg Randenbroek 10. Sinds 1994 vinden we appartementen in het gebouw.

 

Amersfoort Toen & Nu Boek Hardcover

Auteur: David de Vries

ISBN: 9789090339153

Aantal pagina's: 224

Uitvoering: full colour, gebonden

Voor 12:00 besteld = de volgende dag al in huis. Na 12:00 besteld = levering binnen 1-2 werkdagen

 

De afgelopen 150 jaar heeft Amersfoort veel veranderingen meegemaakt. In dit boek worden historische foto’s van de stad naast nieuwe foto’s gelegd, zodat in één oogopslag te zien is hoe onze stad is veranderd. Hierbij zijn teksten geschreven die uitleg geven over wat er veranderd is, hoe de stad zich heeft ontwikkeld en wat de geschiedenis is van bepaalde plekken. Amersfoort Toen & Nu laat het oude én het nieuwe Amersfoort per wijk of stadsgebied zien in ruim 400 foto’s en meer dan 200 pagina’s. Veel leesplezier!